Inhoud
Het agrarische Tull en ’t Waal wordt in de 20e eeuw steeds voller bebouwd. Tussen de lintbebouwing van boerderijen langs de Waalseweg worden de gaten opgevuld met huizen en langs de Strijpweg verschijnt een nieuwbouwwijk.
Ook de Molenbuurt groeit uit tot een flink buurtschap. Alleen langs de Lek blijven de vrijstaande boerderijen op geruime afstand staan. Alhoewel ter hoogte van ’t Waal ook de bebouwing dichter wordt.
Post
In 1877 wordt er al melding gemaakt van de aanwezigheid van een hulppostkantoor.1
Telefoon
Tull en ’t Waal moet het lang zonder telefoon doen. Heeft Houten in 1910 al de eerste huisaansluitingen met telefoon, in Tull en ’t Waal moeten we wachten tot de jaren 30. De eerste vermelding van een huisadres in Tull zien we terug in 1935 via het Schalkwijkse netwerk. Het eerste nummer in ‘t Waal in 1937 (via het Vreeswijkse netwerk) is van fietsenmaker De Ruiter.
Wel hebben de forten van de Nieuwe Hollandse Waterlinie een militair telefonienetwerk.
‘t Waal maakte onderdeel uit van het telefoonnet in Vreeswijk en is bereikbaar met automatisch bellen vanaf 28 maart 1939 onder netnummer K3470. De aansluitingen in Tull en Honswijk waren vanaf 19 november 1940 bereikbaar via het kengetal K3459.
Elektriciteit
Wanneer Tull en ’t Waal elektriciteit krijgt is onbekend. Maar de gemeente trok met Schalkwijk op. In 1931 wordt elektriciteit afgewezen voor buurtschap De Biesbossche Molen (Molenbuurt), omdat de kosten te hoog zijn.
Het duurt tot 29 maart 1954 voordat de laatste woning in Honswijk elektriciteit krijgt. Hiervoor wordt een transformatorhuisje aan de Groeneweg gebouwd.
De komst van de auto
In 1919 vraagt H. van der Gun van boerderij Grijpestein een kenteken aan en is daarmee de eerste in Tull en ‘t Waal.
In 1928 wordt ook een busverbinding gestart vanaf het veer bij Culemborg naar Vreeswijk via het station Schalkwijk. Hier kon worden overgestapt op de tram (tractor-tram) naar Utrecht. Initiatief van deze lijn is van dhr Labee uit Polsbroek. Labee noemt zijn busdienst de Eerste Twaalsche auto-onderneming en gebruikt hiervoor een Chevrolet met een lengte van 5,5 meter. Een enkele reis van Vreeswijk naar het Culemborgse veer kost 55 cent en duurt ongeveer een uur. Vijf keer per dag wordt er heen en weer gereden. Deze buslijn stopt na een jaar.
Drinkwater
Tull en ‘t Waal wordt in 1937 aangesloten op de waterleiding van de Stichting Drinkwaterleiding Zuid-Utrecht. In het Rietveld aan de Waalseweg staat sinds 1936 een pompstation, waar drinkwater werd gewonnen. Het water stroomt van de Utrechtse Heuvelrug naar via diepe lagen en wordt hier opgepompt. In 1949 krijgen de boerderijen van Honswijk drinkwater.
Tweede Wereldoorlog
Op 28 augustus 1939 wordt het Nederlandse leger gemobiliseerd. Omdat Tull en ‘t Waal in de Nieuwe Hollandse Waterlinie ligt, krijgt het dorp te maken met de komst van militairen, die het normale leven beïnvloeden. Net als in Schalkwijk en delen van Houten werd ook de gemeente Tull en ’t Waal tijdens het begin van de Tweede Wereldoorlog onder water gezet. Alleen de hogere delen langs de Lekdijk en in het dorp zelf was het droger, vanwege de hogere ligging.
Rond de Lekbrug was in de eerste dagen van de tweede Wereldoorlog volop geweld. De brug zelf werd vooral in 1944 en 1945 gebombardeerd. In februari 1945 werd opnieuw het landschap onder water gezet. Het water stond tot na de bevrijding op de landerijen van Tull en ’t Waal. Op 7 mei 1945 reden de eerste Canadese tanks het dorp binnen.
Lees meer over de Tweede Wereldoorlog in Tull en ’t Waal
Stuw Hagestein
Langs de Lek vinden in de 20e eeuw verschillende veranderingen plaats. Zo verdwijnt in 1931 het Oudslijkerveer, na meer dan zes eeuwen trouwe dienst.
Het Stuw- en sluizencomplex Hagestein wordt in 1960 voltooid. Het bestaat uit een stuw, een schutsluis, een vistrap en een waterkrachtcentrale. De stuw is uitgerust met twee vizierschuiven, boogvormige staalconstructies die de doorstroming van de rivier reguleren. Het is gebouwd aan de overkant in een bocht van de Lek. Hierdoor kwam de steenfabriek Ossenwaard in het midden van de Lek te liggen.
Nieuwbouw in Tull en ’t Waal
De lintbebouwing in Molenbuurt komt in de jaren 60 en deels in de jaren 70 tot stand. Zo af en toe wordt er een huis gebouwd, waardoor er uiteindelijk een flink buurtschap ontstaat. Ook het begin van de Waalseweg dat aan het begin van de jaren 50 is ontstaan, groeit in deze jaren ook verder.
In de jaren 80 is er behoefte aan uitbreiding van ’t Waal. Langs de Strijpweg wordt een nieuwbouwwijk neergezet die langzaam groeit. Veel huizen worden in 1984 opgeleverd. Andere opleveringen zijn er in 1994, 2009, 2010, 2019 en 2021.
Noten
- Utrechtsch provinciaal en stedelijk dagblad – 09-03-1877 ↩︎
Deze pagina is gewijzigd op 31 mei 2025