Gerecht Tull en ‘t Waal

In de Vroege Middeleeuwen maakte het gebied aan weerszijde langs de Lek deel uit van het gouw Lek en IJssel. Na 1227 gaan de oevers van De Lek over in verschillende gerechten. Vanaf 1277 vallen Honswijk, Tull en ’t Waal onder Ten Goye, die dit gebied heeft verkocht en in onderleen genomen van de Van Cuyks.

Uit 1322 is bekend dat Jfr Margriete Uytten Goye Jansdr wordt beleend met diverse gerechten waaronder het Wael, Honswick en Tulle.¹ Na haar overlijden komt de heerlijkheid Hagestein in handen van Culemborg en Vianen.

Vianen kan zijn deel niet betalen en draagt het over naar Otto van Asperen, die op 29 maart 1338 tot een splitsing overgaat. Daarbij komen ’t Waal en het Tull terecht bij Otto I van Heukelom van Asperen en ontstaat het gerecht Tull en ’t Waal. Het gerecht komt daardoor in handen van de Van Arkels uit de regio Gorinchem, waar aan een eigen vorstendom werd gewerkt.

In het jaar 1534 wordt schepenrechtspraak ingevoerd in het gerecht Tull en ’t Waal. 

Met de reformatie komen gerechten in handen van rijke stedelingen. Halverwege de 17e eeuw krijgt de Utrechtse Adriaen Ram het gerecht in zijn bezit. Zijn familie moet het in 1684 wegens geldproblemen verkopen aan de Utrechtse regent Gaspar Cornelis Schade. Zijn familie blijft tot 1795 de rechten van ambachtsheer uitoefenen. In 1798 wordt het heerlijk recht afgeschaft.

Het gerecht bestond in de Nieuwe Tijd uit de lintbebouwing van ’t Waal langs de Waalseweg en de lintbebouwing van Molenbuurt langs de Lange Uitweg. Aan het begin van deze lintbebouwing was de molen van Tull en ’t Waal gevestigd. 

Eigenaren gerecht Tull en ’t Waal

Schout

De eigenaren van het gerecht werden ondersteund door een schout.
Wie waren de schouten van het gerecht Tull en ’t Waal?

Noten

1. RAZU – toegang 61- inv 23, Regesten betreffende Honswijk, 1322-1499 – M. Kemp  ↩︎